Turbolety w Straży Granicznej

Apetyt rośnie w miarę jedzenia - po kilku latach operacji z dwoma Turboletami L-410, Straż Graniczna postanowiła rozbudować swoją flotę o kolejne dwie maszyny, które od końca 2025 roku są już na ich wyposażeniu. Filip Modrzejewski przyglądał się najnowszym nabytkom we flocie podczas zeszłorocznej wizyty w bazie Straży Granicznej. W tym artykule wracamy pamięcią do tego emocjonującego spotkania. 

Turbolety w Straży Granicznej latają od 2021 roku - jest to wersja L-410UVP E20, specjalnie przystosowana do różnego rodzaju misji w wszelkiego rodzajów służbach. Dwa oryginalne Turbolety w białym malowaniu stacjonowały od początku swojej służby w Gdańsku, a od końca 2025 roku dołączyły do nich także 2 kolejne maszyny, tym razem w malowaniu cyfrowego kamuflażu.

Baza Straży Granicznej w Gdańsku

Na lotnisko w Gdańsku przylatujemy w ciągu dnia i od razu kierujemy się do bazy lotniczej Straży Granicznej, zlokalizowanej niedaleko bazy Lotniczego Pogotowia Ratunkowego. Moim oczom ukazuje się duży i nowoczesny hangar, w którym utrzymywane są wcześniejsze samoloty, a także śmigłowce wykorzystywane do różnych misji w rejonie Bałtyku i nie tylko.

Skala operacji robi wrażenie - zarówno hangar, jak i płyta postojowa przed w pełni mieszczą 4 duże samoloty i kilka śmigłowców. Baza jest w pełni samo-wystarczalna, na miejscu mamy obecny personel lotniczy zarówno latający, jak i techniczny, a wszyscy lotnicy z Straży Granicznej już nie mogą się doczekać przylotu nowych samolotów, który nastąpi za kilka minut. Razem z nami czekają tu także przedstawiciele JB Aviation, którzy zajmowali się realizacją przetargu i dostarczeniem maszyn w tym specjalnym standardzie.

Kilka minut po godzinie 13:00 na podejściu widzimy już pierwszą z dwóch maszyn, która przyleciała tu prosto z fabryki producenta Aircraft Industries w czeskich Kunovicach - po chwili kołowania oba samoloty, jeszcze z cywilną rejestracją, SP-SGA i SP-SGB, są już na miejscu wraz z pilotami i technikami z fabryki. Zanim maszyny zaczną latać na prawdziwe misje czeka ich jeszcze kilkutygodniowy proces przerejestrowania na znaki SN, czyli do rejestru lotnictwa państwowego.

Specjalistyczna wersja i wyposażenie

Pełne oznaczenie tej wersji samolotu to Turbolet L-410UVP-E20. Pierwsze maszyny w Straży Granicznej były przystosowane do standardu MPA (Maritime Patrol Aircraft). 2 najnowsze samoloty to uniwersalne konstrukcje z wyposażeniem na różne misje - sprawdzą się one zarówno nad lądem, jak i nad wodą.

Zaczynając od kokpitu - tutaj znajdziemy jedną z najbardziej rozbudowanych konfiguracji wyposażenia dla tej wersji Turboleta, a mianowicie duże ekrany Garmin G700TXi połączone z nawigacjami GTN-750 i 650, a także urządzeniami zapasowymi, czyli Garmin Gi-275. W nosie samolotu znajduje się też radar pogodowy GWX-75, a wszystkie systemy są ze sobą w pełni zintegrowane - zdecydowanie jest to wygodne rozwiązanie dla pilota. “Jest to najlepsza wersja awioniki jaka tylko była możliwa - dzięki modułowej budowie systemu mogliśmy dodatkowo spersonalizować kokpit pod wymagania Straży Granicznej oraz umożliwić łatwą rozbudowę w przyszłości, jeśli pojawi się taka potrzeba”, opowiada mi Maciej Kotas, który zajmował się pozyskaniem i wyposażeniem samolotów.

Warto wspomnieć, że piloci w kokpicie mają też dodatkowy podgląd na wszystkie kamery i systemy, w które wyposażony jest samolot. Moją uwagę dodatkowo zwracają drewniane elementy wykończenia wolantów - niecodziennie spotyka się taki kunszt w samolotach.

Przechodząc do kabiny pasażerskiej (poprzez wąskie przejście po lewej i prawej stronie kokpitu) można dostrzec największą różnicę w stosunku do “klasycznych wersji”.  Nie znajdziemy tu klasycznych foteli pasażerskich, lecz 2 w pełni wyposażone stanowiska dla operatorów (główne i pomocnicze) oraz dla 2 pasażerów. “Zależnie od typu i poziomu zaawansowania misji cały system może być operowany przez 1 osobę lub pracę można podzielić na 4 osoby - jedna może obsługiwać kamerę, inna być odpowiedzialna za przesyłanie informacji do ziemi, a jeszcze inna za monitorowanie czujników pokładowych”, opowiada mi jeden z operatorów Straży Granicznej.

Cały system komputerowy (zaprojektowany również przez LET Industries) robi wrażenie - widać, że jest to ogromna machina spinająca wszystko w całość, a nawet fotele to wysokiej klasy fotele dla operatorów misyjnych z firmy Martin Baker. Aby całość była dobrze wspierana, podłoga w tym samolocie jest dodatkowo wzmocniona, lecz pomimo tych dodatkowych zabiegów samolot nadal ma w sobie nowoczesne elementy jak oświetlenie LED. Warto wspomnieć, że konfiguracja kabiny może być łatwo zmieniana przez Straż Graniczną (np. aby zapewnić więcej miejsca na bagaż), a sama kabina nie jest ciśnieniowa, dlatego każda z osób na pokładzie dodatkowo wyposażony jest w maskę tlenową w lotach powyżej FL100.

Czujniki, kamery i nie tylko

Przyglądając się tym samolotom pierwsza rzecz, która rzuca się w oczy jest malowanie - cyfrowy kamuflaż w odcieniach szarości, wraz z kontrastowymi pomarańczowymi elementami to charakterystyczne elementy dla tych Turboletów. Nie sposób nie zauważyć też dodatkowej głowicy od kamery Wescam MX-15, która znajduje się pod dziobem samolotu - to podstawa całego systemu obserwacji i najbardziej zaawansowana wersja tej kamery na świecie.

Ta głowica to tak naprawdę zaawansowany system stabilizacji, wyposażony w kilka elementów - kamera światła dziennego, światła szczątkowego, podczerwieni (IR), a także podświetlacz i dalmierz laserowy. Są one zintegrowane z komputerem sterowania i zarządzania misją, który dodatkowo pobiera informacje z wielu czujników umieszczonych na samolocie czy także radaru pogodowego, a nawet z satelity.

Co oznacza to w praktyce? Można obserwować i śledzić obiekty zainteresowań (np. kontenerowce czy pojazdy) z odległości 30-35 mil przy dobrej pogodzie, ze stabilnym obrazem w jakości Full HD. Na duży plus zasługuje fakt, że pomimo tego, że samolot cały czas porusza się do przodu, lub krąży, to wybrany obiekt cały czas jest śledzony - robi to duże wrażenie. W nocy kamera na podczerwień przydaje się w bardzo dużym stopniu, a dodatkowo dzięki systemowi łączności satelitarnej IRIDIUM (SDL-350) przekazywanie zdjęć/filmu jest możliwe na żywo z samolotu do bazy na ziemi.

Dlaczego Turbolety?

Z kilku powodów - po pierwsze znajomość konstrukcji oraz obecne wykorzystanie już takich maszyn. “Bardzo ułatwi to nam ich obsługę i eksploatację, zarówno w powietrzu, jak i na ziemi czy obsługę techniczną lub przez operatorów systemów. Przez ostatnie 4 lata udało nam się dobrze zżyć z tymi maszynami, więc użycie tej samej konstrukcji z nowszym wyposażeniem będzie dla nas bardzo prostym procesem” opowiada mi jeden z pilotów.

Kolejny z argumentów to wymagania przetargu, który zdefiniowany był przez Straż Graniczną oraz kwestie stosunku parametrów i jakości do ceny konstrukcji. Tutaj Turbolety nie miały sobie równych w możliwościach przetargu. Na dodatek, samoloty te bardzo dobrze sprawują się w różnego rodzaju służbach publicznych - ich zasięg/długotrwałość lotu oraz możliwość szerokiej konfiguracji pozwalają zaspokoić wiele profili misji.

Warto wspomnieć też o tym, że Turbolety pomimo bycia dużym, ciężkim i wielosilnikowym samolotem turbinowym mają też dobre właściwości typu STOL - przy MTOW dystans potrzebny do startu/lądowania do ok. 500m - trzeba pamiętać, że mówimy tu o samolocie z masą startową ponad 6 ton. Na dodatek może on wykonywać operacje zarówno z utwardzonych, jak i nieutwardzonych pasów startowych, a w przypadku jakichkolwiek pytań/potrzeb/szkolenia producent samolotów jest prawie “na miejscu” - 5h samochodem (lub 2h samolotem) z Warszawy do Czech (Kunovice), także bez bariery językowej, co ułatwia wiele sytuacji dla Straży Granicznej jako operatora.                        

Flota czterech L-410 w Straży Granicznej robi wrażenie. Nasi lotnicy stale podnoszą swoje umiejętności i usprawniają sprzęt, co doceniane jest nie tylko przez naszych sojuszników, ale także przez obywateli RP spokojnych, że granice są bezpieczne.

Tekst i zdjęcia: Filip Modrzejewski